विवाह साप्तपदीनौ
Vivaaha Saaptapadeenau — The Seven Steps of Marriage
छन्दस् — मत्तमयूरम् । अलङ्कार — श्लेष , छेक
❀ ❀ ❀
A beautiful Sanskrit composition celebrating the sacred ritual of marriage. Written in the intricate Mattamayūra metre with poetic devices of śleṣa (double meaning) and cheka (alliteration), these seven verses weave together imagery of dancing peacocks, cosmic elements, and the eternal bond of matrimony. Each verse represents a step in the sacred journey of two souls becoming one.
Note on Metre and Style: This composition employs the Mattamayūra (intoxicated peacock) metre, reflecting the joyful, dancing spirit of the wedding celebration. The poet uses śleṣa (double entendre) and cheka (repetition of sounds) to create layers of meaning — the verses simultaneously describe peacocks dancing in the monsoon and the sacred marriage ceremony.
वेदैः सर्वैर् बोधित भोः ,ज्ञात सुवेद्य
रामः कृष्णः शङ्करदेवोs , पि चकार पि चकार ।
उद्वाहंकारी भवतु त्वं , न तु भारी
भार्या भर्तारौ कथनाख्यं , ननु नाम ।।१
वर्षाकाले नृत्यति रूपी , ल-मयूरः
नृत्यन्तं तं पश्यति भा, सीत-मयूरा ।
कर्षन्तं चाकृष्य वनेsसौ , मत्तमयूरौ
पर्जन्यो जज्ञे चरमे , नाट्यपदाले ।।२
संसारोs रौरूयत चित्तं , रमणेन
जातासङ्गोत्सङ्गपरीतो जननेन
वाय्वग्नीरा नीर ख बन्धू , रवि सोमैः
अष्टामूर्तिः पर्यणमच् चाशुतुषाख्यः ।।३
गोकर्णे जन्मान मुमा , मानयतीयम्
साकारा सा सागरकन्या नयतीयम् ।
ऐटीरोटीपाटलयुग्मं रमणीयम्
सत्त्वं राजस् तामस वर्जं , करणीयम्।।४
रञ्जन्येषा रागशुभाभा , रजनीयम्
रक्ता वर्णा पाटलपुष्पा , अरुणीयम् ।
सौन्दर्येणा रागरमा , वै समनीयम्
आशुह्लादो हाशुहृषो , नो भवनीयम् ।।५
गार्हस्थ्यं प्राविश्य शरीरी , नमनीयम्
वृत्त्यौ चित्येनैव नवीनं नवनीतम् ।
आतिथ्यं तिथ्यं चरणीयं , वसनीयम्
सद्भिः सन्न्यासीमुनि वर्यैर् ग्रहणीयम् ।।६
व्यानह्यन्ते साप्तपदीने , सप्तपदीनाम्
त्रैगुण्ये रज्जूक विशेषैः ,सप्तनदीनाम् ।
नेनीयेते मत्तमयूरौ सहधर्मां
चेतोवृष्टिं सर्वजनेभ्यः , शिवयोषाम् ।।७
✦ ✦ ✦
Concluding Verse:
नेनीयेsहं नृत्तमयूरा दृशधर्मा, धृतधर्मा
चेतोवृष्टेर् दर्शनभाग्या , शुभयोषा !!
Like the dancing peacock witnessing the monsoon, I too am blessed to behold this auspicious union!
चेतोवृष्टेर् दर्शनभाग्या , शुभयोषा !!